'Con đi 6 tháng rồi về thăm mẹ, nhanh thôi mẹ ơi!'

Ba thế hệ một lòng tận trung với nước

Những ngày tháng 7 lịch sử, khi cả nước đang hướng về kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) với lòng biết ơn sâu sắc và đạo lý "uống nước nhớ nguồn", tôi có dịp đến thăm mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Hảo. Thắp nén tâm hương tưởng nhớ liệt sĩ mũ nồi xanh Đỗ Anh và lắng nghe dòng ký ức của mẹ, trái tim tôi như nghẹn lại, bởi người mẹ ấy cả đời chỉ có duy nhất một người con trai. Vậy mà khi đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời, anh đã dâng hiến trọn vẹn trái tim mình cho sứ mệnh hòa bình và Tổ quốc thân thương.

Trong ngôi nhà nhỏ tại Hà Nội, mẹ Trần Thị Hảo kể cho tôi nghe những câu chuyện, những ký ức về người con trai ấy. Mẹ bảo, mẹ vẫn còn nhớ như in câu nói cuối cùng của Đỗ Anh trước ngày lên đường sang châu Phi làm nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.

Đỗ Anh nắm tay mẹ, cười hiền: "Con đi 6 tháng rồi về thăm mẹ, nhanh thôi mẹ ơi!". Câu nói giản dị ấy trở thành ký ức nghẹn ngào, khi người con trai duy nhất không bao giờ trở về nữa.

Mẹ Trần Thị Hảo sinh năm 1958 tại xã Trung Phúc Cường, huyện Nam Đàn (nay là xã Thiên Nhẫn), tỉnh Nghệ An trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng, khi có bà nội là mẹ Việt Nam anh hùng. Bản thân mẹ là con gái của liệt sĩ, mẹ của liệt sĩ, mẹ Việt Nam anh hùng.

Bà nội của mẹ Hảo là mẹ Việt Nam anh hùng Đặng Thị Phiệt, người từng nuôi giấu cán bộ cách mạng ngay trong nhà, dù chịu tra tấn dã man của địch nhưng quyết không hé lộ nửa lời. Bà có 3 người con trai đều nằm lại nơi chiến trường khói lửa trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Trong số đó có cha của mẹ Hảo, liệt sĩ Trần Đình Hường. Ông từng hoạt động cùng nhà cách mạng Trần Đình San (bác ruột của mẹ Hảo), sau đó đảm nhận nhiệm vụ vận chuyển lương thực, thuốc men chi viện cho chiến trường miền Nam bằng đường thủy.

Năm 1966, trong một chuyến đi dọc sông Lam vào Quảng Bình, đoàn thuyền lâm nghiệp của ông bị địch phát hiện và đánh bom. Ông hy sinh, để lại vợ và 7 người con thơ, trong đó cô con gái thứ sáu Trần Thị Hảo khi ấy mới tròn 8 tuổi.

Mất cha từ nhỏ, tuổi thơ mẹ Hảo gắn liền với gian khó. Nhưng cũng chính trong mất mát ấy, tinh thần yêu nước của gia đình, dòng họ càng thấm sâu vào lòng người con gái đó. Năm 1979, mang theo dòng máu cách mạng, bà tình nguyện nhập ngũ, biên chế về Kho K602, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, đóng tại Thái Nguyên. Những năm tháng quân ngũ rèn cho bà tác phong kỷ luật, sự bền bỉ và cứng cỏi của người lính. Cũng tại đây, bà gặp và nên duyên với người chồng của mình.

Năm 1983, cậu con trai duy nhất của ông bà chào đời, được đặt tên Đỗ Anh. Lớn lên trong nếp nhà quân đội kỷ luật nhưng đầy yêu thương, chàng trai Đỗ Anh sớm bộc lộ tư chất thông minh, nhiều năm liền là học sinh giỏi, được nhà trường, địa phương và Trung tướng Phạm Tuân, khi đó là Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng khen thưởng. Tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật Quân sự, anh về công tác tại Cục Tác chiến điện tử, sau đó chuyển sang làm Trợ lý Phái bộ, Phòng Công tác địa bàn, Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam.

Năm 2021, giữa lúc đại dịch Covid-19 diễn biến căng thẳng, Thiếu tá Đỗ Anh là một trong 9 sĩ quan ưu tú của Quân đội nhân dân Việt Nam được cử đi làm nhiệm vụ tại Phái bộ Gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở Cộng hòa Trung Phi.

Ngày anh lên đường, bé Đỗ Gia Hân - con gái lớn mới vào lớp 1, con trai út - Đỗ Đức Thiên Ân khi ấy mới vừa tròn 4 tuổi. Trước giờ chia tay, biết mẹ lo lắng cho hành trình xa xôi đến một vùng đất còn nhiều bất ổn, khó khăn, anh chỉ nói ngắn gọn để mẹ yên lòng: "Con đi 6 tháng rồi về thăm mẹ, nhanh thôi mẹ ơi!".

Thấy các con cứ quấn quýt, không muốn rời bố. Anh đùa: "Ở nhà trông vợ cho bố nhé", khi nghe mẹ Hảo kể lại câu nói ấy với tôi, cậu con trai Đỗ Đức Thiên Ân cười trong veo, hồn nhiên. Trong mắt các con, liệt sĩ Đỗ Anh là một người bố tuyệt vời!.

"Con ước sau này được như bố, bộ quần áo của bố mặc thật đẹp", lời con trẻ sao mà vừa thương vừa nghẹn ngào. Bé Đỗ Đức Thiên Ân, con trai út của liệt sĩ Đỗ Anh, bày tỏ ước mong của mình và nói: "Con rất biết ơn bố mẹ, ông bà đã luôn quan tâm và lo lắng cho hai chị em con".

Lời hẹn ước dâng hiến cho hòa bình

Trong bộ quân phục mũ nồi xanh, Trung tá Đỗ Anh mang theo trái tim và hình ảnh một Việt Nam hòa bình đến với bạn bè quốc tế. Anh là sĩ quan quan sát viên quân sự, tự lái xe đi khắp địa bàn được phân công, làm việc cùng những sĩ quan đến từ hàng chục quốc gia khác nhau. Với vốn tiếng Anh giỏi cả giao tiếp lẫn chuyên ngành, anh nhanh chóng được đồng đội quốc tế tin tưởng. Anh còn mang theo hàng chục bộ quần áo, mũ in cờ đỏ sao vàng để tặng trẻ em và người dân bản địa.

Nhưng những món quà chưa kịp trao đi thì định mệnh nghiệt ngã đến vào một buổi chiều đầu tháng 1/2022. Anh vẫn gọi điện video về nhà, giọng nói vui vẻ như mọi lần. Anh khoe với vợ vừa hoàn thành bài thi và được cấp thẻ công dân toàn cầu, khoe cùng anh em trong đơn vị đang gói những mẻ nem chuẩn bị đón Tết xa nhà. Không ai ngờ đó là cuộc trò chuyện cuối cùng.

Mẹ Hảo nhớ lại, hôm ấy đúng mùng 1 Tết Dương lịch, đoàn cán bộ Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam đến thăm, chúc Tết gia đình. Giữa niềm vui ấy, tin dữ bất ngờ ập đến khi gia đình nhận được thông báo con trai hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Lúc đó, vợ chồng bà ngã quỵ và không thể tin đó là sự thật.

Ngày 8/1/2022, Phái bộ và Bộ Quốc phòng tổ chức lễ truy điệu trực tuyến cho liệt sĩ Đỗ Anh. Đến ngày 15/1/2022, Cục Gìn giữ hòa bình làm lễ đón thi hài anh về nước. Ghi nhận công lao cống hiến, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định công nhận liệt sĩ, cấp Bằng Tổ quốc ghi công cho liệt sĩ Đỗ Anh. Bộ Quốc phòng truy thăng quân hàm từ Thiếu tá lên Trung tá. Chủ tịch nước truy tặng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba, Huy chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất.

"Con tôi mất đi, nhưng nó đã sống đúng điều mà nó và cả gia đình, dòng họ tôi đã chọn. Chúng tôi không ai tiếc cuộc đời mình nếu điều đó giúp đất nước bình yên", mẹ Hảo nghẹn ngào. Câu nói ấy là sự đúc kết của cả một dòng họ nhiều đời tận hiến, nơi những người anh hùng đã ngã xuống để đất nước được độc lập, tự do và từng người phụ nữ đứng lên bằng nước mắt và lòng kiên cường.

Tháng 8/2023, Nhà nước phong tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam anh hùng" cho mẹ Trần Thị Hảo. Danh hiệu ấy, với mẹ, là sự ghi nhận và cũng là sự nối dài truyền thống của cả dòng họ anh hùng.

Giờ đây, ở tuổi xế chiều, mẹ Hảo lặng lẽ gánh vác trách nhiệm mới, cùng gia đình và con dâu - vợ liệt sĩ Đỗ Anh, nuôi dưỡng, dìu dắt hai người cháu nội trưởng thành từng ngày. Mỗi nụ cười, mỗi bước đi của các cháu là nguồn động viên để mẹ tiếp tục sống, bền bỉ như dòng sông Lam quê hương hiền hoà chảy. Và điều giúp mẹ nguôi ngoai đi phần nào nỗi đau thương mất con là sự khôn lớn từng ngày của các cháu nội.

Thật đáng quý, khi các con của liệt sĩ Đỗ Anh đều học giỏi, nhận được nhiều giấy khen, phần thưởng của nhà trường cùng những tấm Huy chương Vàng, Bạc trong các cuộc thi quốc gia, quốc tế và nhiều giải thưởng khác. Có lẽ đây là hai "trái ngọt" mà liệt sĩ Đỗ Anh muốn bù đắp cho đấng sinh thành và người vợ tào khang của mình.

Lời hứa "Con đi 6 tháng rồi về thăm mẹ, nhanh thôi mẹ ơi!" và "ở nhà trông vợ cho bố nhé" mãi mãi không thể thành hiện thực bằng sự trở về của một người bằng xương bằng thịt. Nhưng trong trái tim mẹ Trần Thị Hảo và các con anh, lời hứa ấy vẫn còn nguyên vẹn, trở thành điểm tựa thiêng liêng để mẹ, các con và gia đình anh đi tiếp quãng đường còn lại của cuộc đời, mang theo niềm tự hào về một người con, người chồng, người cha đã sống và hy sinh đúng như những gì gia đình, dòng họ đã chọn: "Sẵn sàng hiến dâng vì sự bình yên của đất nước".

Phía sau những cống hiến của người lính là sự hy sinh thầm lặng của những người mẹ, người vợ nơi hậu phương. Họ nén đau thương, kiên cường đứng dậy để nuôi dạy thế hệ tương lai tiếp bước lý tưởng của cha ông, giữ cho đất nước mãi bình yên. Trân trọng và kính cẩn nghiêng mình trước sự hy sinh của các anh dành cho độc lập, tự do và hoà bình của Tổ quốc thân yêu hôm nay.