Có thể được khen thưởng khi tố giác bên bán không lập và giao hóa đơn

Mở thêm kênh giám sát việc lập hóa đơn

Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, Câu lạc bộ Kế toán trưởng toàn quốc vừa phối hợp với Học viện Tài chính tổ chức chương trình sinh hoạt chuyên đề tháng 8/2026 với chủ đề “Điểm nghẽn thuế 2026 - Tháo gỡ vướng mắc trong Luật Quản lý thuế, hóa đơn điện tử, thuế giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và các đơn vị hành chính sự nghiệp”.

Tại sự kiện, TS. Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng Ban Chính sách Thuế quốc tế (Cục Thuế, Bộ Tài chính) cho biết, một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Quản lý thuế là quy định khen thưởng người tiêu dùng tố giác bên bán không lập và giao hóa đơn điện tử.

“Đây là điểm mới của Luật Quản lý thuế, xuất phát từ ý kiến góp ý của Bộ Công an trong quá trình Bộ Tài chính hoàn thiện dự thảo luật. Quy định này nhằm góp phần nâng cao vai trò giám sát xã hội đối với việc lập hóa đơn của doanh nghiệp”, bà Hiền cho biết.

Theo TS. Phạm Thị Minh Hiền, việc lập hóa đơn là một khâu quan trọng trong quản lý thuế. Trong thực tế, số lượng doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phát sinh giao dịch rất lớn, trong khi không phải mọi giao dịch đều được lập hóa đơn đầy đủ.

Trong bối cảnh đó, quy định cho phép người tiêu dùng tố giác người bán không lập hóa đơn được xem là một kênh bổ sung cho công tác quản lý của cơ quan thuế. Đáng chú ý, người cung cấp thông tin không nhất thiết phải có mã số thuế của người bán. 

“Người tố giác có thể cung cấp thông tin về tên, địa chỉ của người bán, thông tin liên quan đến giao dịch hàng hóa, dịch vụ và các tài liệu liên quan nếu có”, bà Hiền nhấn mạnh.

Cơ quan thuế sẽ tiếp nhận, xác minh thông tin trước khi xử lý. Người tiêu dùng có thể cung cấp thông tin thông qua hệ thống hóa đơn điện tử, Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc trực tiếp cho cơ quan thuế.

Như vậy, thay vì việc kiểm tra, phát hiện hành vi không lập hóa đơn chủ yếu dựa vào hoạt động quản lý của cơ quan thuế, quy định mới tạo thêm một kênh để người mua tham gia giám sát giao dịch.

Người mua trở thành một mắt xích trong quản lý hóa đơn

TS. Phạm Thị Minh Hiền cho biết, trường hợp người bán không lập hóa đơn có thể được người mua hoặc thậm chí đối thủ cạnh tranh thông báo tới cơ quan thuế. Sau khi tiếp nhận thông tin, cơ quan thuế sẽ kiểm tra, xác minh và xử lý đối với doanh nghiệp không lập hóa đơn. Trên cơ sở kết quả xử lý, người cung cấp thông tin có thể được khen thưởng theo quy định.

Điểm đáng chú ý của cơ chế này nằm ở việc đưa người tiêu dùng vào quá trình giám sát việc thực hiện nghĩa vụ hóa đơn. Khi một giao dịch được thực hiện nhưng người bán không lập và giao hóa đơn theo quy định, người mua có thêm cơ sở để phản ánh tới cơ quan thuế.

Cùng với cơ chế mới, người tiêu dùng khi mua hàng cũng cần lưu ý thông tin trên hóa đơn. Trường hợp cá nhân không kinh doanh không cung cấp đầy đủ thông tin như địa chỉ, mã số thuế hoặc mã số định danh thì hóa đơn có thể được xác định là hóa đơn bán cho người tiêu dùng và không có giá trị để xác định nghĩa vụ thuế theo yêu cầu của người nộp thuế. Đáng chú ý, quản lý thuế hiện nay cũng đang được đẩy mạnh theo hướng dựa trên dữ liệu.

Theo đại diện Cục Thuế, cơ quan thuế đã có khoảng 40 tỷ hóa đơn điện tử trong hệ thống. Dữ liệu này được kết hợp với dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, cơ quan vận chuyển và các nguồn khác để phục vụ công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra.

Trong bối cảnh dữ liệu hóa đơn ngày càng lớn, việc bổ sung kênh thông tin từ người tiêu dùng có thể tạo thêm nguồn dữ liệu phục vụ cơ quan thuế nhận diện các trường hợp có dấu hiệu vi phạm.

Theo hướng này, trách nhiệm tuân thủ hóa đơn được đặt trong mối quan hệ giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế. Người mua cũng có thể tham gia vào quá trình giám sát thông qua việc cung cấp thông tin về những giao dịch không được lập hóa đơn.

TS. Phạm Thị Minh Hiền cho biết, đây là một điểm mới đáng được tuyên truyền rộng rãi tới doanh nghiệp, đội ngũ kế toán và người tiêu dùng. Cơ chế này được kỳ vọng góp phần tăng cường giám sát xã hội, qua đó hỗ trợ cơ quan thuế phát hiện và xử lý những trường hợp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về hóa đơn.