Tin Khu Vực 
Nhiều sản phẩm OCOP nhưng thiếu sản phẩm mạnh
Năm 2025 được xem là năm bản lề trong tiến trình phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam. Điểm đột phá không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm, làng nghề hay chủ thể tham gia, mà quan trọng hơn là sự chuyển hướng rõ nét trong tư duy phát triển: gắn ngành nghề nông thôn với thương hiệu, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (Chương trình OCOP), xuất khẩu và du lịch, qua đó đưa sản phẩm nông thôn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thị trường.
Các đại biểu tham quan gian hàng tại Festival OCOP Việt Nam 2025 với chủ đề “Việt Nam – Hội tụ và lan tỏa”. Ảnh Thanh Hậu
Việc tổ chức hàng loạt sự kiện quy mô quốc gia và quốc tế như Festival Bảo tồn và Phát triển Làng nghề quốc tế 2025, Hội thi Sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam, cùng các hoạt động sơ kết, đánh giá chính sách lớn cho thấy nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc nâng tầm OCOP, từ một chương trình hỗ trợ sản xuất sang công cụ phát triển kinh tế nông thôn theo định hướng thị trường.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau hơn 7 năm triển khai, Chương trình OCOP đã khẳng định tính đúng đắn khi khai thác hiệu quả tiềm năng tài nguyên bản địa và năng lực sản xuất của người dân nông thôn. Đến nay, cả nước có hơn 18.200 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; nhiều sản phẩm đã xuất khẩu tới hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Không dừng lại ở giá trị sản xuất, OCOP từng bước góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế nông thôn đa giá trị, gắn nông nghiệp với công nghiệp chế biến, dịch vụ, du lịch và bảo tồn văn hóa. Hàng nghìn hợp tác xã đã tham gia liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số; khoảng 1.200 hợp tác xã tham gia phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn.
Những mô hình này góp phần giúp khu vực nông thôn giảm dần sự phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp thuần túy, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động, qua đó nâng cao thu nhập cho người dân. Đáng chú ý, OCOP còn thể hiện vai trò thúc đẩy phát triển bao trùm khi khoảng 40% chủ thể là phụ nữ và gần 20% là người dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được, OCOP đang đứng trước yêu cầu phải chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, tránh nguy cơ dàn trải và hình thức. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, số lượng sản phẩm hay số sao OCOP không còn là thước đo duy nhất; hiệu quả kinh tế và khả năng tiêu thụ bền vững mới là yếu tố quyết định.
Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương, sản phẩm OCOP đã được đầu tư tương đối bài bản về mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc. Song, không ít sản phẩm vẫn chủ yếu tiêu thụ thông qua hội chợ, triển lãm, các sự kiện xúc tiến thương mại ngắn hạn, trong khi khả năng thâm nhập hệ thống phân phối hiện đại và duy trì doanh số ổn định còn hạn chế.
Điều này cho thấy, “điểm nghẽn” lớn nhất của OCOP hiện nay không nằm ở khâu sản xuất, mà ở thị trường – từ xây dựng thương hiệu, kết nối phân phối đến mở rộng tiêu thụ bền vững. Nếu không giải quyết được bài toán này, OCOP rất dễ rơi vào tình trạng “nhiều sản phẩm, nhiều sao nhưng ít sản phẩm mạnh”, khó trở thành động lực thực sự cho phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới.
Chương trình OCOP phải đi vào chiều sâu
Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, diễn ra chiều 31/12, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu Chương trình OCOP phải tập trung sâu hơn vào chất lượng và chiều sâu phát triển, không dừng lại ở việc trưng bày, giới thiệu sản phẩm.
Xúc tiến, quảng bá sản phẩm OCOP tỉnh Lai Châu. Ảnh: Thanh Hậu
Trong 5 nhóm giải pháp trọng tâm được Thủ tướng nêu ra, xây dựng thương hiệu được đặt lên hàng đầu. Bởi thực tế cho thấy, cùng một nguyên liệu, cùng quy trình sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng, nhưng sản phẩm có thương hiệu có thể có giá bán cao hơn nhiều lần so với sản phẩm không có thương hiệu.
Sau thương hiệu là bài toán vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất, khoa học, công nghệ, tài chính, những yếu tố cấu thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh bởi người nông dân không thể một mình làm tất cả. OCOP chỉ bền vững khi có doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức trung gian đủ mạnh đứng ra dẫn dắt thị trường.
OCOP đã góp phần tạo diện mạo mới cho sản phẩm và kinh tế nông thôn, thể hiện rõ qua các không gian trưng bày, triển lãm sản phẩm tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, OCOP không thể dừng lại ở đây mà cần tiếp tục được nâng cấp, đầu tư bài bản hơn, đặc biệt là mở rộng thị trường tiêu thụ để phát triển bền vững, hiệu quả và thực chất.
Trước đó, tại Festival OCOP Việt Nam 2025 với chủ đề “Việt Nam – Hội tụ và lan tỏa”, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cũng khẳng định, OCOP không chỉ đơn thuần là sản phẩm, mà là kết tinh của đất đai, con người và các giá trị văn hóa Việt Nam qua nhiều thế hệ, được nâng tầm bằng tư duy thị trường, sáng tạo và khát vọng phát triển.
Khẳng định vai trò kiến tạo của Nhà nước, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi cho OCOP phát triển, với tinh thần “Nhà nước không làm thay, nhưng sẽ làm cùng và làm đến nơi đến chốn”.
Giai đoạn 2026 – 2035, khi OCOP tiếp tục được xác định là một động lực phát triển kinh tế nông thôn, yêu cầu nâng cao chất lượng càng trở nên rõ ràng. Thước đo thành công không còn là số lượng sản phẩm đạt sao, mà là bao nhiêu sản phẩm đứng vững trên thị trường, mở rộng được quy mô sản xuất, tạo thu nhập ổn định và bền vững cho người dân.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, OCOP cần chuyển mạnh từ tư duy “bán cái mình có” sang “bán cái thị trường cần”, từ hỗ trợ sang tự thân vận động. Chỉ khi chinh phục được thị trường, OCOP mới thực sự trở thành động lực cho phát triển kinh tế nông thôn và đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng chung của nền kinh tế.