Tin Khu Vực 
Giá năng lượng toàn cầu tăng sốc, nhiều quốc gia chật vật ứng phó
Những ngày gần đây, căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung lắc mạnh. Xung đột kéo dài không chỉ làm gián đoạn nguồn cung mà còn đẩy chi phí vận chuyển, bảo hiểm và logistics tăng cao, tạo áp lực lớn lên giá dầu thô thế giới. Khi năng lượng là huyết mạch của mọi nền kinh tế, biến động này nhanh chóng lan tỏa đến hầu hết các quốc gia.
Xung đột quân sự gay gắt đã và đang khiến nhiều quốc gia “vật lộn” với giá xăng tăng cao. Tuy nhiên, trên mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng giá xăng Việt Nam đang ở mức cao so với nhiều nước trên khu vực. Nhiều luận điểm sai trái còn cho rằng: “Việt Nam có mỏ dầu, lại có Quỹ bình ổn giá, nếu không giá đã lên đến 500.000 đồng/lít”. Đây là luận điểm hoàn toàn sai trái.
Một số luận điểm sai trái về giá xăng dầu trên mạng xã hội - Ảnh chụp màn hình
Trên thực tế, nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á đã ghi nhận những đợt tăng giá xăng dầu đáng kể chỉ trong thời gian ngắn. Lào là một trong những thị trường có mức điều chỉnh mạnh nhất. Ngày 4/3, giá xăng thường tăng lên 23.260 kíp/lít, tương đương khoảng 27.900 đồng/lít; xăng cao cấp lên tới 28.420 kíp/lít, khoảng 34.100 đồng/lít. Chỉ hai ngày sau, giá tiếp tục tăng mạnh khi dầu diesel tăng tới 33%, lên 29.310 kíp/lít, tương đương khoảng 35.200 đồng/lít.
Một số thị trường khác duy trì mặt bằng giá rất cao. Tại Singapore, xăng RON 95 khoảng 3,05 đô la Singapore mỗi lít, tương đương gần 57.000 đồng/lít, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Philippines duy trì giá xăng 1,30 USD/lít (khoảng 32.500 đồng/lít). Myanmar: 1,50 USD/lít (khoảng 37.500 đồng/lít).
Tại khu vực Đông Nam Á, Malaysia là quốc gia nhận chính sách trợ giá mạnh của chính phủ cho giá xăng, nên duy trì ở mức 0,65 USD/lít (khoảng 16.300 đồng/lít). Tuy nhiên, mức trợ giá này chỉ dành cho người dân bản địa. Xăng dầu xuất khẩu tại đây được bán theo giá thị trường chung của khu vực. Tương tự, Indonesia có giá khoảng 20.000 đồng/lít cũng do nhận được sự trợ giá này.
Tại Thái Lan, giá xăng Gasohol 95 ngày 5/3 ở mức 30,55 baht/lít (khoảng 25.000 đồng/lít), trong khi dầu diesel B7 ở mức 29,94 baht/lít (24.500 đồng/lít). Trong bối cảnh nguồn cung biến động, Thái Lan thậm chí phải áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu xăng dầu nhằm ưu tiên nhu cầu trong nước.
Tại Mỹ, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), tính đến ngày 9/3, giá xăng trung bình trên toàn quốc hiện ở mức 3,32 USD/gallon. Con số này tăng khoảng 0,38 USD so với mức 2,98 USD/gallon của tuần trước (1 gallon = 3,78 lít). Như vậy, mỗi giá xăng tương đương 25.523 đồng/lít. Riêng tại tiểu bang California, giá xăng ngày 9/3 là khoảng 5,2 USD/gallon (khoảng 35.746 đồng/lít), cao nhất cả nước.
Tuy nhiên, điều đáng nói là Mỹ hoàn toàn tự chủ được nguồn cung. Nhờ các mỏ dầu trải dài từ Texas đến Alaska, Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới với sản lượng hơn 13 triệu thùng mỗi ngày. Thế nhưng, vị thế "siêu cường" này không thể ngăn cản giá xăng bán lẻ tại Mỹ tăng vọt, kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát vào tuần trước.
Nhìn từ bức tranh khu vực và thế giới có thể thấy rõ một thực tế là khi nguồn cung năng lượng toàn cầu bị xáo trộn, không một quốc gia nào đứng ngoài vòng xoáy biến động. Giá xăng dầu tăng không phải câu chuyện riêng của bất kỳ nền kinh tế nào, mà là hệ quả tất yếu của thị trường năng lượng thế giới trước những tác động tiêu cực từ xung đột chính trị.
Trong bối cảnh đó, tại Việt Nam, sau kỳ điều chỉnh giá xăng dầu gần nhất vào ngày 7/3, giá xăng dầu cũng đã tăng. Xăng RON 95 đang ở mức 27.040 đồng/lít; E5 RON 92 đạt 25.220 đồng/lít; dầu diesel 30.230 đồng/lít; dầu hoả 35.090 đồng/lít.
Như vậy, nếu đặt trong tương quan khu vực, mặt bằng giá này ở mức trung bình thấp so với các quốc gia. Thậm chí so với nhiều thị trường như Singapore hay Lào trong những đợt điều chỉnh gần đây, giá xăng dầu tại Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể.
Phải nói rằng, mặc dù Việt Nam có 2 nhà máy lọc dầu là Dung Quất và Nghi Sơn, song lượng xăng dầu của hai nhà máy này chỉ đáp ứng được khoảng 70% nhu cầu sử dụng, 30% còn lại phải nhập khẩu từ nước ngoài. Giá xăng dầu tại Việt Nam hiện liên thông với giá xăng dầu thế giới, nên việc tăng giá theo đà chung của giá thế giới là điều không thể tránh khỏi.
Quỹ bình ổn xăng dầu không phải “chiếc van” mở ra tùy tiện
Trong bối cảnh giá xăng dầu tăng đồng loạt trên thế giới và ở thị trường trong nước, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng cần ngay lập tức sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để kéo giảm giá bán lẻ trong nước. Tuy nhiên, cách nhìn này phần nào bỏ qua bản chất và nguyên tắc vận hành của công cụ chính sách này.
Câu chuyện an ninh năng lượng cần sự chung tay của cả Nhà nước, doanh nghiệp và người dân
Hiện Quỹ bình ổn giá xăng dầu vẫn còn khoảng 5.600 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật, việc sử dụng quỹ phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của Luật Giá và chỉ được kích hoạt trong những tình huống biến động bất thường cần can thiệp mạnh để ổn định thị trường.
Cụ thể, theo Điều 5 Thông tư 103/2021/TT-BTC ngày 18/11/2021 hướng dẫn phương thức trích lập, chi sử dụng, quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu, việc chi Quỹ bình ổn giá được xem xét căn cứ mức biến động của giá cơ sở xăng dầu so với kỳ điều hành trước. Trường hợp giá cơ sở tăng dưới 7%, nguyên tắc là không chi quỹ, trừ khi việc tăng giá có thể ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội hoặc đời sống người dân.
Nếu giá cơ sở tăng từ 7% - 10%, Bộ Công Thương quyết định mức chi quỹ sau khi thống nhất với Bộ Tài chính nhằm giảm mức tăng giá bán lẻ trong nước. Trường hợp giá cơ sở tăng trên 10%, Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu hoặc áp dụng các biện pháp bình ổn khác.
Trong cuộc trao đổi với báo chí mới đây, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, trong những ngày gần đây, khi giá xăng dầu liên tục tăng cao và gây áp lực lớn lên thị trường trong nước, liên Bộ Tài chính - Công Thương đã phối hợp xây dựng phương án bình ổn giá phù hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ, từ đó xem xét các giải pháp điều hành cần thiết.
Theo quy định của Luật Giá, Quỹ bình ổn giá chỉ là một trong nhiều công cụ quản lý. Ngoài quỹ này, nhà điều hành còn có thể áp dụng nhiều biện pháp khác nhằm giảm áp lực chi phí và hỗ trợ thị trường. Một trong những giải pháp quan trọng đã được triển khai là điều chỉnh chính sách thuế. Theo đó, ngày 9/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 72/2026 sửa đổi thuế suất nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào. Theo đó, thuế MFN với xăng động cơ không pha chì như RON 95 được giảm từ 10% xuống 0%. Thuế với dầu diesel và nhiên liệu máy bay cũng giảm từ 7% xuống 0%.
Ngoài ra, một số nguyên liệu quan trọng trong pha chế xăng và hóa dầu như naphtha, reformate hay condensate cũng được giảm thuế về 0%. Chính sách này có hiệu lực từ ngày ký đến hết ngày 30/4/2026 và có thể được xem xét gia hạn nếu cần thiết.
Việc điều chỉnh thuế nhập khẩu cho thấy cách tiếp cận điều hành mang tính chủ động của Chính phủ trong việc giảm chi phí đầu vào và ổn định thị trường năng lượng.
Ở góc độ rộng hơn, đảm bảo an ninh năng lượng không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, điều quan trọng không phải là những nhận định cảm tính hay các thông tin thiếu kiểm chứng lan truyền trên mạng xã hội, mà là sự nhìn nhận khách quan và chia sẻ trách nhiệm trong việc giữ ổn định thị trường. Bộ Công Thương cũng nhiều lần khẳng định, yếu tố cốt lõi để đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh khó khăn hiện nay chính là sự chung tay, đồng lòng của cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Năng lượng luôn là nền tảng của hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống. Khi thị trường thế giới đối mặt với nhiều bất định, mỗi quốc gia đều phải nỗ lực tìm kiếm giải pháp thích ứng. Việt Nam cũng không nằm ngoài bối cảnh đó. Vì vậy, thay vì những tranh luận thiếu căn cứ, điều cần thiết lúc này là sự đồng lòng và chia sẻ trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định thị trường và duy trì đà phát triển kinh tế trong giai đoạn nhiều biến động hiện nay.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh do xung đột địa chính trị, nhiều quốc gia đang phải triển khai đồng thời nhiều giải pháp để bảo đảm nguồn cung và ổn định thị trường. Từ điều chỉnh chính sách thuế, kiểm soát xuất khẩu, tiết kiệm năng lượng đến sử dụng các công cụ bình ổn, tất cả đều nhằm mục tiêu hạn chế tác động tới nền kinh tế. Điều này cho thấy vấn đề xăng dầu không chỉ là câu chuyện giá cả, mà còn là bài toán an ninh năng lượng quốc gia, đòi hỏi sự chia sẻ trách nhiệm và đồng hành của toàn xã hội.