Cần hài hòa giữa quản lý thuế và quyền bảo mật thông tin

Bỏ đề xuất chia sẻ thông tin tài khoản với cơ quan thuế

Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7 năm nay. Trong dự thảo Nghị định trước đó, cơ quan soạn thảo từng đề xuất yêu cầu ngân hàng, ví điện tử, tổ chức trung gian thanh toán và đơn vị phát hành thẻ quốc tế cung cấp thông tin tài khoản thanh toán của người sử dụng cho cơ quan thuế. Các đơn vị này đồng thời phải phối hợp khi phát hiện giao dịch bất thường liên quan đến nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, tại bản dự thảo mới nhất gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính đã bỏ quy định này sau khi tiếp thu ý kiến góp ý từ các bên liên quan.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về nội dung trên, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, việc Bộ Tài chính tiếp thu ý kiến và loại bỏ đề xuất yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin tài khoản khách hàng cho cơ quan thuế là hướng điều chỉnh phù hợp, bảo đảm sự thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành về bảo mật thông tin và quyền riêng tư của công dân.

Theo Luật sư Tuấn, công tác quản lý thuế, đặc biệt đối với hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới là yêu cầu cần thiết nhằm chống thất thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc tiếp cận thông tin tài khoản ngân hàng là vấn đề rất nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật tài sản của công dân được pháp luật bảo vệ.

“Cụ thể, Điều 21 Hiến pháp năm 2013 quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân được pháp luật bảo đảm an toàn. Đồng thời, Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định việc thu thập, lưu giữ, sử dụng và công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”, Luật sư Tuấn phân tích.

Ngoài ra, theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trách nhiệm giữ bí mật thông tin liên quan đến tài khoản, tiền gửi và giao dịch của khách hàng; chỉ được cung cấp thông tin trong các trường hợp theo quy định của pháp luật hoặc được khách hàng chấp thuận.

Luật sư Tuấn cho rằng, trong khi Luật Quản lý thuế hiện hành chưa quy định cụ thể, đầy đủ về phạm vi, trình tự, cơ chế và trách nhiệm cung cấp dữ liệu của các tổ chức tín dụng cho cơ quan thuế thì việc đưa ra quy định mang tính mở rộng nghĩa vụ cung cấp thông tin có thể dẫn đến nguy cơ chồng chéo, xung đột pháp luật và phát sinh tranh cãi về tính hợp pháp trong quá trình áp dụng.

Bên cạnh yếu tố pháp lý, tính khả thi của quy định cũng là vấn đề đáng lưu ý. Theo Luật sư Tuấn, hệ thống ngân hàng hiện xử lý số lượng giao dịch điện tử rất lớn mỗi ngày. Trong khi đó, pháp luật hiện hành về thanh toán không đặt ra nghĩa vụ cho ngân hàng hoặc đơn vị trung gian thanh toán phải xác minh bản chất hàng hóa, dịch vụ hay tình trạng kê khai thuế của khách hàng để phục vụ quản lý thuế.

“Cơ quan quản lý nhà nước hoàn toàn có thể xây dựng cơ chế phối hợp nhằm phục vụ công tác quản lý thuế, tuy nhiên cần có hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, giới hạn cụ thể phạm vi dữ liệu được tiếp cận, đồng thời bảo đảm cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh xâm phạm quyền riêng tư và quyền tài sản hợp pháp của người dân”, Luật sư Tuấn nhận định.

Theo Luật sư Tuấn, việc Bộ Tài chính tạm thời bỏ đề xuất này cũng cho thấy cơ quan soạn thảo đã có sự tiếp thu, lắng nghe ý kiến phản biện từ các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm tính khả thi, tính thống nhất của hệ thống pháp luật cũng như cân bằng giữa yêu cầu quản lý thuế và quyền bảo mật thông tin của công dân.

Cần hài hòa quản lý thuế và quyền riêng tư

Luật sư Tuấn cho hay, việc Bộ Tài chính điều chỉnh theo hướng bỏ đề xuất yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin tài khoản khách hàng cho cơ quan thuế là bước đi phù hợp và góp phần hài hòa hơn giữa yêu cầu quản lý thuế với quyền bảo mật thông tin của người dân.

Theo Luật sư Tuấn, trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh, cơ quan quản lý cần có các công cụ phù hợp để kiểm soát nghĩa vụ thuế, chống thất thu ngân sách, đặc biệt đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến và giao dịch xuyên biên giới. Tuy nhiên, việc quản lý thuế vẫn phải đặt trong giới hạn của pháp luật và bảo đảm quyền hiến định của công dân về bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật tài sản.

“Thông tin tài khoản ngân hàng là dữ liệu tài chính cá nhân có tính chất nhạy cảm. Nếu mở rộng cơ chế tiếp cận dữ liệu nhưng chưa có quy định pháp lý đầy đủ, rõ ràng và cơ chế kiểm soát phù hợp thì rất dễ phát sinh lo ngại về nguy cơ lộ lọt thông tin hoặc xâm phạm quyền riêng tư của người dân”, Luật sư Tuấn nói.

Việc điều chỉnh dự thảo lần này cho thấy cơ quan soạn thảo đã có sự cân nhắc thận trọng hơn trong việc cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước và nguyên tắc bảo mật thông tin khách hàng theo quy định của pháp luật hiện hành.

Hiện nay, Điều 21 Hiến pháp năm 2013 quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Đồng thời, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 cũng quy định tổ chức tín dụng có trách nhiệm bảo mật thông tin liên quan đến tài khoản và giao dịch của khách hàng, chỉ được cung cấp trong các trường hợp luật định hoặc được khách hàng đồng ý.

Luật sư Tuấn cho rằng, việc tạm thời chưa áp dụng quy định yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin đại trà cho cơ quan thuế sẽ giúp giảm bớt áp lực đối với hệ thống ngân hàng. Đồng thời tạo thêm thời gian để cơ quan quản lý tiếp tục nghiên cứu cơ chế pháp lý phù hợp, bảo đảm tính khả thi và hạn chế xung đột pháp luật khi triển khai trên thực tế.

“Tôi tin rằng, trong tương lai, nếu muốn xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý thuế thì cần có quy định rất cụ thể về phạm vi thông tin được cung cấp, điều kiện áp dụng, thẩm quyền yêu cầu, trình tự thực hiện cũng như trách nhiệm bảo mật dữ liệu nhằm bảo đảm hài hòa giữa lợi ích quản lý nhà nước và quyền hợp pháp của người dân”, Luật sư Tuấn tin tưởng.