Các tỷ phú tăng tốc cuộc đua lên mặt trăng

SpaceX và Blue Origin đang đẩy nhanh các kế hoạch chinh phục mặt trăng, đưa cuộc cạnh tranh giữa hai tỷ phú Elon Musk và Jeff Bezos bước sang giai đoạn mới. Với các mục tiêu nâng cấp khoa học và công nghệ, đặt hạ tầng tại mặt trăng, khu vực kinh tế tư nhân, nơi có các doanh nghiệp sở hữu bởi tỷ phú nổi tiếng thế giới trở thành lực lượng chủ công trong chiến lược.

Trong các cuộc trao đổi gần đây, Elon Musk cho biết SpaceX muốn xây dựng một căn cứ mang tên “Moonbase Alpha” trên mặt trăng, đồng thời đặt thiết bị phóng vệ tinh trực tiếp từ bề mặt này. Theo tầm nhìn của ông, căn cứ sẽ đóng vai trò nền tảng cho mạng lưới điện toán trí tuệ nhân tạo quy mô lớn, với tham vọng triển khai tới một triệu vệ tinh trong không gian.

Động thái này đánh dấu sự điều chỉnh đáng chú ý trong chiến lược của SpaceX. Từ khi thành lập năm 2002, Musk luôn nhấn mạnh mục tiêu dài hạn là đưa con người lên sao Hỏa. Thậm chí mùa hè năm ngoái, ông còn nói đến khả năng phóng tàu Starship không người lái tới Hành tinh Đỏ và từng coi mặt trăng là mục tiêu thứ yếu. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh địa chính trị và nhu cầu củng cố vị thế trước kế hoạch IPO có thể định giá công ty vượt 1 nghìn tỷ USD đã khiến trọng tâm tạm thời chuyển về mặt trăng.

Trong khi đó, Blue Origin cũng tăng tốc đáng kể. Công ty của tỷ phú Jeff Bezos đã thu hẹp hoạt động du lịch không gian cận quỹ đạo để tập trung nguồn lực cho chương trình tàu đổ bộ Blue Moon. Một sứ mệnh không người lái dự kiến diễn ra trong năm nay được xem là bước đệm cho mục tiêu đưa phi hành gia lên mặt trăng trong khuôn khổ chương trình Artemis của NASA.

NASA đang đặt cược lớn vào khu vực tư nhân trong kế hoạch quay lại mặt trăng. Cơ quan này tài trợ hàng tỷ USD cho cả SpaceX và Blue Origin để phát triển các hệ thống tàu đổ bộ. Mục tiêu là thực hiện chuỗi sứ mệnh đưa phi hành gia hạ cánh xuống bề mặt mặt trăng, lần đầu tiên kể từ khi chương trình Apollo kết thúc năm 1972. NASA coi đây là bước chuẩn bị cần thiết cho các chuyến bay có người lái tới sao Hỏa trong tương lai.

Tên lửa Starship của SpaceX, dù chưa đưa được tải trọng vào quỹ đạo thành công, đã thực hiện 11 lần phóng thử từ năm 2023 và đang hướng tới các thử nghiệm nâng cấp. Tầng trên của Starship được thiết kế làm tàu đổ bộ mặt trăng, với mục tiêu hạ cánh có người lái vào năm 2028. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định lộ trình này đầy thách thức, do SpaceX còn phải hoàn thiện quy trình tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo và chứng minh khả năng hạ cánh an toàn trên địa hình phức tạp của mặt trăng.

Blue Origin cũng đạt một số bước tiến kỹ thuật quan trọng. Tàu đổ bộ của hãng đã được chuyển tới Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Texas để thử nghiệm trong môi trường nhiệt và chân không khắc nghiệt, một khâu bắt buộc trước khi phóng. Nếu thành công, sứ mệnh không người lái trong năm nay sẽ củng cố vị thế của Blue Origin trong cuộc cạnh tranh với SpaceX.

Giới phân tích cho rằng nếu một công ty thiết lập được hạ tầng đầu tiên trên mặt trăng, họ có thể đóng vai trò định hình các tiêu chuẩn khai thác và sử dụng tài nguyên trong tương lai. Mặt trăng được xem là điểm trung chuyển chiến lược cho các sứ mệnh xa hơn, đồng thời có thể trở thành nơi triển khai các hệ thống sản xuất nhiên liệu, nghiên cứu khoa học và thậm chí là trung tâm phóng vệ tinh.

Tác động lan tỏa đã xuất hiện trong hệ sinh thái công nghiệp không gian Mỹ. Các doanh nghiệp phát triển xe tự hành, thiết bị hạ tầng và công nghệ hỗ trợ cho môi trường mặt trăng ghi nhận sự quan tâm gia tăng từ nhà đầu tư. Giới đầu tư đánh giá cao triển vọng dài hạn của các dự án liên quan đến mặt trăng, đặc biệt khi chính phủ Mỹ đẩy mạnh chi tiêu cho chương trình “moonshot” mới.

Cuộc đua này còn chịu tác động từ yếu tố quốc tế. Trung Quốc đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên mặt trăng vào năm 2030, tạo áp lực cạnh tranh rõ rệt. NASA đã thúc giục các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ phát triển, nhằm đảm bảo Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực không gian có người lái.

Dù còn nhiều thách thức kỹ thuật và tài chính, việc các tỷ phú công nghệ dồn lực cho mặt trăng cho thấy khu vực tư nhân ngày càng đóng vai trò trung tâm trong chiến lược không gian của Mỹ. Nếu các kế hoạch được triển khai đúng tiến độ, thập niên tới có thể chứng kiến sự hiện diện thường trực của con người trên mặt trăng, mở ra giai đoạn mới cho kinh tế không gian toàn cầu.