Bộ trưởng Bộ Tư pháp giải trình về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi)

Chỉnh lý 48/64 điều dự thảo

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, tham gia trải trình về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trân trọng cảm ơn các ý kiến góp ý tâm huyết, xác đáng, sâu sắc của các đại biểu; đồng thời thông tin, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu để hoàn thiện dự thảo.

Theo Bộ trưởng, Luật Đấu giá tài sản năm 2016 gắn liền với yêu cầu phòng, chống thất thoát tài sản nhà nước, tiêu cực, tham nhũng. Luật sửa đổi phải xử lý trực diện các tình trạng thông đồng, dìm giá, "quân xanh, quân đỏ", thao túng giá, thổi giá đất lên cao rồi bỏ cọc. Vì vậy, việc xây dựng quy chế tài chính và chế tài nghiêm minh để tăng tính răn đe là hết sức cấp thiết.

Cơ quan soạn thảo đã phối hợp với cơ quan thẩm tra, gửi Báo cáo số 927 dài 84 trang. Dự thảo đã chỉnh lý 48/64 điều và bổ sung 2 điều mới so với bản ban đầu. Bộ Tư pháp tiếp tục phối hợp với Ủy ban Tư pháp và các cơ quan liên quan hoàn thiện văn bản báo cáo Chính phủ trước khi trình Quốc hội  thông qua.

Cấm người thân, công ty mẹ - con cùng đấu một lô tài sản

Về giải pháp khắc phục thao túng, dìm giá, thổi giá rồi bỏ cọc, Bộ trưởng làm rõ các nhóm nội dung lớn. Thứ nhất, kiểm soát chặt đối tượng tham gia. Dự thảo quy định người có quan hệ gia đình, công ty mẹ, công ty con hoặc đơn vị trực thuộc không được cùng tham gia đấu giá trong một lô tài sản.

Thứ hai, nâng tỷ lệ tiền đặt trước và siết chặt xử lý tài chính. Với đấu giá quyền sử dụng đất cho cá nhân, tiền đặt trước nâng lên từ 20% đến 50% giá khởi điểm. Người nộp hồ sơ phải nộp tiền đặt trước hợp lệ, qua đó loại bỏ tình trạng "cò mồi", "đăng ký ảo". Người trúng đấu giá từ chối ký biên bản hoặc không thực hiện nghĩa vụ tài chính sẽ mất toàn bộ tiền đặt trước.

Thứ ba, dự thảo bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc với các trường hợp vi phạm có chủ đích. Cùng với đó, đẩy mạnh đấu giá trực tuyến toàn trình để loại trừ sự can thiệp tiêu cực của con người.

Một số đại biểu đề nghị mở rộng chế tài cấm tham gia đấu giá với mọi loại tài sản công. Cơ quan soạn thảo đề xuất giữ như dự thảo chỉ áp dụng với đấu giá quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản.

Theo Bộ trưởng, thời gian qua, hành vi thổi giá rồi bỏ cọc để tạo mặt bằng giá ảo, trục lợi diễn ra phổ biến và phức tạp nhất ở hai lĩnh vực này. Biện pháp cấm tác động trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh, quyền công dân nên cần hết sức thận trọng, chỉ áp dụng đối với trường hợp có nguy cơ xảy ra phổ biến, không áp dụng chung cho tất cả các loại tài sản.

Tỷ lệ bỏ cọc giảm từ 86% xuống 35%

Liên quan đến mức giá đặt trước, tiền đặt trước đối với đất ở, với băn khoăn mức trần cao có thể tạo rào cản cho người dân có nhu cầu thực, Bộ trưởng cho rằng, người cần đất ở thực sự đều đã chủ động chuẩn bị tài chính. Người không trúng đấu giá được hoàn tiền đặt trước trong 3 ngày làm việc, không gây ứ đọng vốn. Khung biên độ từ 20% đến 50% giúp cơ quan có thẩm quyền quyết định mức cụ thể phù hợp từng địa phương.

Bộ trưởng dẫn chứng, từ khi triển khai Nghị quyết 116 của Chính phủ đầu năm 2024, tỷ lệ hủy kết quả đấu giá do bỏ cọc trên cả nước giảm từ 8,6% (năm 2025) xuống 3,1% trong 9 tháng đầu năm 2026. Tại Thanh Hóa, khi áp dụng mức tiền đặt trước 50%, số lô đất bị huỷ do bỏ cọc giảm từ 377 trường hợp (năm 2025) xuống 82 trường hợp trong 9 tháng đầu năm 2026. Dù số lô đưa ra đấu giá tăng gấp 3 lần. Tại Quảng Trị, con số này giảm từ 35 xuống 11 trường hợp.

Với đấu giá các dự án quy mô lớn, dự thảo giữ mức tiền đặt trước từ 10% đến 20% giá khởi điểm. Theo Bộ trưởng, tỷ lệ quá cao sẽ tạo rào cản tài chính cho doanh nghiệp, ảnh hưởng môi trường thu hút đầu tư; quá thấp lại không đủ sức răn đe. Khung 10% đến 20% vì thế là phương án hài hòa.