Bộ Công Thương tham vấn Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Khơi thông nguồn vốn

Sáng 20/10, tại Hà Nội, Bộ Công Thương phối hợp với dự án “Hỗ trợ đưa Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam vào hoạt động” do Chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á (ETP), Văn phòng dịch vụ dự án Liên hợp quốc (UNOPS) (ETP/UNOPS) tài trợ tổ chức hội thảo “Tham vấn Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương) cho biết, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế tiếp tục gia tăng, thị trường năng lượng thế giới có nhiều biến động, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng có ý nghĩa thiết thực đối với đất nước và mỗi doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng góp phần giảm áp lực cung ứng, tiết kiệm chi phí sản xuất, kinh doanh, giảm phát thải và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Năm 2026, Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực. Luật và Nghị định đã bổ sung quy định về Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo cơ sở pháp lý để xây dựng công cụ hỗ trợ tài chính cho lĩnh vực này.

Cùng với đó, Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Để thực hiện những định hướng đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế và huy động nguồn lực phù hợp.

“Thời gian qua, thông qua Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhiều hoạt động nâng cao nhận thức, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và áp dụng giải pháp tiết kiệm năng lượng đã được triển khai. Tuy nhiên, việc chuyển những cơ hội tiết kiệm thành dự án đầu tư vẫn còn gặp khó khăn, nhất là trong tiếp cận tài chính. Doanh nghiệp cần nguồn vốn có chi phí và kỳ hạn phù hợp để đổi mới thiết bị, cải thiện công nghệ, tối ưu vận hành”, ông Đặng Hải Dũng cho hay.

Theo đại diện Cục Năng lượng - Dầu khí, Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được đề xuất nhằm góp phần tháo gỡ những rào cản đó. Với định hướng là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, Quỹ được kỳ vọng kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế, các nguồn xã hội hóa, kết hợp hỗ trợ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn ưu đãi nhằm thực hiện những giải pháp tiết kiệm năng lượng có hiệu quả.

“Thông qua hội thảo tham vấn ngày hôm nay, tôi mong các đại biểu trao đổi cởi mở về mô hình tổ chức, cơ chế vận hành và khả năng huy động nguồn lực của Quỹ. Các hình thức hỗ trợ cần phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp, gắn kết hỗ trợ kỹ thuật, chuẩn bị dự án và tiếp cận tài chính”, ông Đặng Hải Dũng bày tỏ.

Tạo nền tảng vận hành

Cũng tại hội thảo, TS. Nguyễn Thị Mai Anh, chuyên gia thuộc Viện Sinh thái và Môi trường đã giới thiệu về dự án “Đưa Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (EEF) đi vào hoạt động: Sẵn sàng triển khai, Huy động vốn và Tăng cường năng lực thể chế”; khung pháp lý cho việc thành lập và vận hành Quỹ EEF: Các quy định hiện hành và những vấn đề cần trao đổi.

Theo TS. Nguyễn Thị Mai Anh, lộ trình thực hiện dự án hỗ trợ xây dựng và vận hành Quỹ được chia thành hai giai đoạn. Trong năm 2026, dự án tập trung rà soát khung pháp lý, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đề xuất địa vị pháp lý, mô hình tổ chức và cơ chế tài chính của Quỹ, hướng tới mục tiêu được Bộ Công Thương trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập trong năm 2026 và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/1/2027.

Sang năm 2027, trọng tâm chuyển sang hỗ trợ Quỹ vận hành hiệu quả thông qua đánh giá thị trường, xây dựng danh mục dự án tiềm năng, hoàn thiện công cụ tài chính, chiến lược huy động vốn và cơ chế tiếp cận cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, dự án hỗ trợ xây dựng khung quản trị, vận hành, giám sát và đánh giá, hướng tới hoàn thiện gói vận hành Quỹ và triển khai các dự án đồng hành trong giai đoạn đầu hoạt động.

Về các sản phẩm của dự án, TS. Nguyễn Thị Mai Anh cho biết, dự án tập trung xây dựng 3 nhóm sản phẩm chính, gồm cơ sở và bằng chứng, thiết kế tài chính, quản trị và vận hành Quỹ.

Trong đó, nhóm sản phẩm về cơ sở và bằng chứng tập trung rà soát khung pháp lý, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và đánh giá thị trường đầu tư hiệu quả năng lượng. Nhóm thiết kế tài chính hướng tới xây dựng mô hình Quỹ, các công cụ tài chính, phương án huy động vốn, xác định đối tượng thụ hưởng và danh mục dự án tiềm năng. Nhóm quản trị và vận hành tập trung hoàn thiện khung quản trị cùng các quy trình vận hành Quỹ.

“Các kết quả này sẽ được tích hợp thành gói vận hành Quỹ hoàn chỉnh, bao gồm hệ thống công cụ và quy trình sẵn sàng chuyển giao. Đáng chú ý, các sản phẩm của dự án sẽ được chuyển giao theo hình thức cuốn chiếu, nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu của Quỹ trong từng giai đoạn, góp phần tạo nền tảng cho Quỹ sớm đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả”, TS. Nguyễn Thị Mai Anh nhấn mạnh.

Kết luận về cơ sở pháp lý và điều kiện vận hành Quỹ, TS. Nguyễn Thị Mai Anh cho rằng, khung pháp lý hiện hành đã tạo đủ căn cứ để thành lập Quỹ. Trong đó, Luật số 77/2025/QH15 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã xác lập địa vị pháp lý, thẩm quyền quyết định thành lập cũng như các nhóm nguồn vốn của Quỹ.

Tuy nhiên, để bảo đảm hoạt động đúng quy định và hiệu quả, Quỹ cần tuân thủ một số yêu cầu bắt buộc, gồm hoạt động ngoài ngân sách, không vì mục tiêu lợi nhuận, độc lập về tài chính, không nhận tiền gửi và thực hiện cấp vốn điều lệ theo trình tự đầu tư công.

Bên cạnh đó, một số nội dung cần tiếp tục được cụ thể hóa trong quy chế vận hành, nhất là cơ chế bảo lãnh hoặc chia sẻ rủi ro với ngân hàng, cơ chế tài chính bảo đảm chi phí hoạt động, tiêu chí xác định đối tượng thụ hưởng và mức ưu đãi.

Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, trao đổi những vấn đề cần cân nhắc trong quá trình thành lập và vận hành Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; giới thiệu Đề án thành lập Quỹ, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) trong quản lý ủy thác cho vay từ các quỹ, dự án. Qua đó, góp phần làm rõ các yêu cầu về cơ chế tài chính, tổ chức quản lý và vận hành, tạo cơ sở để hoàn thiện mô hình Quỹ phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.