Bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm quốc gia

Đẩy mạnh cấp phép khai thác khoáng sản theo cơ chế đặc thù

Theo Báo cáo tình hình quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản trên phạm vi toàn quốc năm 2025 của Bộ Công Thương, việc triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù trong lĩnh vực khoáng sản đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các dự án quan trọng quốc gia và công trình hạ tầng trọng điểm.

Ngày 21/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024. Nghị quyết quy định cơ chế đặc thù trong cấp phép hoạt động khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công, dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, công trình thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án đầu tư công cấp bách.

Việc triển khai nghị quyết tạo cơ sở để các địa phương đẩy nhanh công tác cấp phép, chủ động huy động nguồn vật liệu xây dựng phù hợp với quy mô, tiến độ của từng công trình. Theo tổng hợp của Bộ Công Thương, đến hết năm 2025, đã có 10 địa phương thực hiện cấp phép khai thác khoáng sản theo cơ chế đặc thù phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia.

Cùng với việc triển khai cơ chế đặc thù, các địa phương tích cực hoàn thiện công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản. Theo báo cáo của 33/34 tỉnh, thành phố, trong năm 2025, các địa phương đã ban hành tổng cộng 280 quyết định và văn bản chỉ đạo, điều hành, gồm 56 quyết định và 224 văn bản chỉ đạo, điều hành. Nội dung tập trung vào việc triển khai Luật Địa chất và khoáng sản, hướng dẫn thủ tục cấp phép, rà soát phương án bảo vệ, khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản và áp dụng cơ chế đặc thù cho các dự án trọng điểm.

Trong năm 2025, tỉnh Phú Thọ đã ban hành Quyết định số 118/2025/QĐ-UBND ngày 2/12/2025, quy định tiêu chí xác định các công trình, dự án trên địa bàn được áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù. Đây là một trong những địa phương sớm cụ thể hóa chính sách bằng văn bản quy phạm pháp luật. Đến tháng 6/2026, tỉnh tiếp tục hoàn thiện quy định liên quan thông qua Quyết định số 24/2026/QĐ-UBND về Quy định tiêu chí xác định công trình, dự án trên địa bàn tỉnh Phú Thọ được phép không phải căn cứ phương án quản lý về địa chất, khoáng sản theo quy định tại điểm d khoản 1a Điều 55 Luật Địa chất và Khoáng sản.

Tại Thanh Hóa, địa phương đã phê duyệt 10 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với đất làm vật liệu san lấp, đồng thời phê duyệt danh mục 58 dự án được xem xét áp dụng cơ chế đặc thù. Việc xác định các khu vực khoáng sản và danh mục dự án tạo cơ sở để triển khai huy động nguồn vật liệu phục vụ xây dựng.

Trong khi đó, tỉnh Quảng Trị cho phép khai thác một khu vực đất làm vật liệu san lấp và một khu vực cát, sỏi phục vụ công trình khẩn cấp khắc phục hậu quả thiên tai tại xã Khe Sanh. Kết quả này cho thấy cơ chế đặc thù không chỉ được triển khai đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn mà còn phục vụ nhu cầu vật liệu cho những công trình cấp bách tại địa phương.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, cơ chế đặc thù đã góp phần rút ngắn thời gian cấp phép, kịp thời cung cấp vật liệu xây dựng thông thường phục vụ thi công, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong quản lý, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên.

Đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các dự án hạ tầng trọng điểm

Một trong những kết quả nổi bật của việc triển khai cơ chế đặc thù là góp phần bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng cho nhiều dự án hạ tầng quan trọng trên cả nước.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, các công trình được bảo đảm nguồn vật liệu theo cơ chế này gồm Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Cảng hàng không quốc tế Vinh; các tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Tuyên Quang - Hà Giang, Biên Hòa - Vũng Tàu, Ninh Bình - Hải Phòng cùng các dự án đường Vành đai 3 và Vành đai 4.

Tại khu vực phía Bắc, tỉnh Cao Bằng triển khai cơ chế đặc thù phục vụ Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh; tỉnh Tuyên Quang thực hiện cấp phép phục vụ Dự án đường cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang. Đây là những công trình giao thông quan trọng, góp phần tăng cường kết nối hạ tầng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương miền núi.

Ở khu vực phía Nam, tỉnh Đồng Nai triển khai cơ chế cấp phép phục vụ Dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và đường Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng cho các dự án giao thông kết nối vùng.

Trong lĩnh vực hạ tầng hàng không, Nghệ An là một trong những địa phương có kết quả cụ thể trong triển khai cơ chế đặc thù. Ngày 24/12/2025, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Quyết định số 4232/QĐ-UBND về danh mục công trình, dự án không sử dụng vốn ngân sách được áp dụng cơ chế đặc thù. Đồng thời, địa phương cấp một giấy phép khai thác đá và điều chỉnh nâng công suất một giấy phép khai thác đá phục vụ Dự án Cảng hàng không quốc tế Vinh.

Đối với các công trình phục vụ sự kiện APEC 2027, tỉnh An Giang đã cấp hai giấy phép khai thác khoáng sản theo cơ chế đặc thù, tạo điều kiện huy động nguồn vật liệu xây dựng phục vụ triển khai các dự án, công trình liên quan. Cơ chế đặc thù còn được áp dụng cho công trình giáo dục và các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Tại Lai Châu, địa phương đã chấp thuận áp dụng cơ chế đặc thù đối với hai dự án và cấp ba giấy phép khai thác khoáng sản, gồm một mỏ đá và hai mỏ cát, phục vụ xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp và dự án phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Bên cạnh cơ chế tại Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP, thành phố Cần Thơ tiếp tục áp dụng Nghị quyết số 106/2023/QH15 đối với cát sông và cát biển phục vụ xây dựng các tuyến cao tốc, góp phần huy động nguồn vật liệu cho các công trình giao thông tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Đối với các dự án hạ tầng trong giai đoạn tiếp theo, thành phố Đà Nẵng đã lập kế hoạch đấu giá 17 khu vực khoáng sản phục vụ Dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam và các công trình hạ tầng trọng điểm. Đây là bước chuẩn bị nhằm huy động nguồn tài nguyên khoáng sản theo quy định, đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng trong thời gian tới.

Theo đó, cơ chế đặc thù đã rút ngắn thời gian cấp phép, kịp thời cung cấp vật liệu xây dựng thông thường, góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công các tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông và các công trình hạ tầng trọng điểm.

Trong thời gian tới, UBND các tỉnh, thành phố cần chủ động rà soát tiềm năng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn; khoanh định các khu vực đủ điều kiện, lựa chọn tổ chức, cá nhân có năng lực để thăm dò, khai thác, bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia trên địa bàn và các tỉnh lân cận.