Bám biển Hoàng Sa giữ nghề lặn hải sâm tổ truyền

Theo sóng nước, giữ nghề tổ truyền

Những ngày đầu năm, chúng tôi tìm về xóm Gành Cả (thôn Châu Thuận Biển, xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi), nơi được xem là thủ phủ của nghề lặn biển truyền thống. Từ bao đời nay, ngư dân nơi đây gắn bó với ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa, coi đó vừa là nguồn sống, vừa là phần máu thịt không thể tách rời.

Hơn 30 năm hành nghề, ngư dân Trương Quang Thơm vẫn nhớ rõ chuyến biển đầu tiên khi mới 17 tuổi, theo cha ra Hoàng Sa lặn bắt hải sâm. Khi ấy, phương tiện còn thô sơ, chủ yếu dựa vào la bàn, hướng gió và cây mũi cung bằng sắt để săn hải sản dưới đáy biển.

“Ở đây, đàn ông lớn lên là theo ghe ra biển. Ai khỏe thì đi lặn, ai yếu hơn thì ở nhà vá lưới. Biển nuôi sống cả làng, còn sức là còn bám biển” - ông Thơm chia sẻ.

Thời điểm trước, hải sâm dồi dào, mỗi lần lặn lên hải sản đầy ắp khoang. Giá bán khi đó chỉ ngang với cá nhưng đủ để nuôi sống cả gia đình. Tuy nhiên, theo thời gian, nguồn lợi hải sản ngày càng suy giảm. Muốn có sản vật, thợ lặn phải đi xa hơn, lặn sâu hơn và đối mặt với nhiều hiểm nguy hơn.

Có chuyến lặn xuống độ sâu hơn 30m, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến tai nạn. Không ít người mang di chứng suốt đời, thậm chí có người mãi mãi nằm lại giữa biển khơi. Dẫu vậy, với ngư dân xóm Gành Cả, bỏ biển đồng nghĩa với bỏ nghề tổ, điều không dễ thực hiện.

Kiên cường bám biển

Vừa trở về để đón Tết cùng gia đình sau hơn một tháng lặn bắt hải sản ở vùng biển Hoàng Sa, ngư dân Trương Văn Tin tỉ mỉ kiểm tra lại kính lặn, chân vịt, áo lặn và cây xuyên sắc nhọn… để chuẩn bị cho chuyến biển tiếp theo.

Theo ông Tin, đặc thù của nghề lặn là ngày ngủ, đêm lặn. Khoảng 5 giờ chiều, tàu áp sát các đảo đá ở Hoàng Sa, Trường Sa, đây là nơi tập trung nhiều tôm hùm, cá mú, hải sâm. Mỗi chuyến lặn thường có 6 người, chia thành từng cặp để hỗ trợ nhau khi xảy ra sự cố.

Ở độ sâu từ 17 đến 30m (mức phổ biến trong các ca lặn) thợ lặn phải làm việc trong môi trường áp suất lớn, tầm nhìn hạn chế. Trước đây, nhiều người từng lặn “chay”, không có đồ bảo hộ đầy đủ. Người lặn sâu nhất có thể xuống 40-50m, nhưng ở độ sâu đó lại ít hải sản nên chủ yếu hoạt động ở mức 17-30m.

Dưới đáy biển đen kịt, ánh đèn pin quét tìm con mồi. Ban đêm, các loài sinh vật ngủ nên phải đâm trúng đầu mới bán được giá cao. Khi túi sản vật đầy, nhóm thợ mới nổi lên mặt nước lúc trời rạng sáng, kết thúc một đêm mưu sinh.

Ngư dân Võ Văn Ba, thuyền trưởng một tàu lặn ở xóm Gành Cả, cho biết: Mỗi chuyến ra khơi thường kéo dài cả tháng. Những chuyến “vô mánh” có thể mang về gần 1 tỷ đồng. Tuy nhiên, thu nhập cao luôn đi kèm rủi ro lớn, nên việc tìm thợ lặn không hề dễ dàng.

Ông Ba kể, trong một lần khi lặn gần quần đảo Hoàng Sa ở độ sâu hơn 30m, một thợ lặn bất ngờ bị vỡ ống khí. Rất may người lặn bên cạnh kịp thời chia sẻ oxy, cả nhóm nhanh chóng hỗ trợ đưa nạn nhân lên mặt nước an toàn.

Theo ông Ba, để tránh tai biến do thay đổi áp suất, khi còn cách mặt nước khoảng 10m, thợ lặn phải dừng lại gần một giờ để giảm áp. Nếu nổi lên ngay, áp suất thay đổi đột ngột có thể dẫn đến tê liệt toàn thân.

Ông Nguyễn Tiến, trưởng thôn Châu Thuận Biển cho biết: Toàn thôn hiện có khoảng 40 tàu thuyền với hơn 400 ngư dân chuyên hành nghề lặn khai thác hải sản tại Hoàng Sa và Trường Sa. Nghề lặn mang lại nguồn thu đáng kể, khi giá cả hải sản đặc trưng của nghề lặn có giá cao như: cá mú, cá đỏ giá khoảng 50.000 đồng/kg; hải sâm lên tới hơn 800.000 đồng/kg.

Nhờ đó, nhiều hộ dân đã xây dựng được nhà cửa khang trang, chăm lo cho con cái học hành, đời sống ngày càng ổn định. Tuy nhiên, những năm gần đây, nguồn lợi hải sản dần cạn kiệt, trong khi nghề lặn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm như nổ dây hơi, sự cố máy cấp oxy, ảnh hưởng của áp suất nước lớn.

Nhưng với những ngư dân xóm Gành Cả, khi còn sức khỏe thì họ vẫn kiên cường bám biển. Với họ, bám biển không chỉ để mưu sinh mà còn góp phần khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Toàn thôn Châu Thuận Biển hiện có khoảng 40 tàu thuyền với hơn 400 ngư dân chuyên hành nghề lặn, khai thác hải sản tại Hoàng Sa và Trường Sa.