An ninh nguồn nước: Bài toán khó cho Tây Nguyên

Nhiều sông, suối và hồ nhỏ kiệt nước

Ông Dương Ngọc Đức - phòng tổng hợp Ban chỉ đạo Tây Nguyên - cho biết: qua quan trắc khí tượng thuỷ văn khu vực Tây Nguyên, mùa mưa năm 2015 kết thúc sớm, lượng mưa thiếu hụt khoảng 20% so với trung bình nhiều năm. Đồng thời, từ tháng 12/2015 đến tháng 2/2016, lượng mưa trên toàn vùng giảm đến 40% so với cùng kỳ nên mực nước ở hầu hết các hồ chứa đạt mức thấp hơn trung bình nhiều năm từ 15 đến 35%, một số khu vực còn xuống thấp hơn 40 - 60%; trên 35% số sông, suối và 40% số hồ nhỏ kiệt nước; nhiều dòng chảy trên các sông chính liên tục thiếu hụt 20-70% lượng nước, đặc biệt có nơi đến 90%... Nhiều hồ chứa thuỷ lợi, thuỷ điện chỉ có khả năng chứa 30 - 40% dung tích so với thiết kế.

Đợt hạn hán vừa qua tại Tây Nguyên đã làm thiệt hại 179.000 (lấy số tròn) ha cây trồng các loại, ước tính vào khoảng 5.431 tỷ đồng và gần 70.000 hộ gia đình thiếu nước sinh hoạt.

Trước thực trạng này, ngày 22/7, tại TP. Plei Ku, tỉnh Gia Lai, Ban chỉ đạo Tây Nguyên đã phối hợp với Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam (VRN), Trung tâm Con người và Thiên nhiên tổ chức hội thảo: “An ninh nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế-xã hội vùng Tây Nguyên”. Tại Hội thảo, bài toán cân đối trong khai thác, sử dụng nguồn nước, biến động thảm rừng, nguồn thuỷ sinh trên toàn vùng, cơ hội và thách thức của việc phát triển thuỷ điện đối với tài nguyên nước ở Tây Nguyên đã được các chuyên gia tập trung thảo luận.

PGS-TS. Lê Anh Tuấn - Viện nghiên cứu biến đổi khí hậu - cho rằng, hạn hán ở Tây Nguyên một phần là do mất rừng và hệ quả của mâu thuẫn trong trách nhiệm quản lý, sử dụng nguồn nước. Việc phát triển thuỷ điện ồ ạt những năm qua cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến an ninh nguồn nước vùng Tây Nguyên. Theo số liệu của Tổng cục Lâm Nghiệp chỉ tính từ thời kỳ năm 2008- 2014, độ che phủ của rừng Tây Nguyên đã mất đi hơn 358.700 ha rừng, tương đương mỗi năm mất hơn 51.200 ha rừng.

Hơn nữa, theo nhìn nhận của các chuyên gia, công tác phòng chống hạn còn nhiều khó khăn, nhất là hệ thống các công trình thuỷ lợi hiện có chưa đáp ứng được nhu cầu tưới cho cây trồng, nhất là vào thời điểm cuối vụ, khi các nguồn nước đều bị cạn kiệt. Việc nâng cao ý thức của người dân về sử dụng nguồn nước tưới một cách tiết kiệm còn hạn chế, mặt khác công tác quản lý nguồn nước cũng chưa tốt, còn gây nhiều lãng phí…

Toàn vùng Tây Nguyên đã lập qui hoạch thuỷ lợi, phát triển nguồn nước, nhằm đối phó với tình trạng hạn hán đã và sẽ còn xảy ra. Tuy nhiên các qui hoạch về thuỷ lợi cũng chỉ tập trung cho từng khu vực sông, suối riêng lẻ hoặc theo ranh giới hành chính, không có sự đồng nhất và chưa nghiên cứu ứng phó với biến đổi khí hậu…

Muốn bảo đảm an ninh nguồn nước cho Tây Nguyên, theo các chuyên gia, phải xây dựng một qui hoạch tổng thể thuỷ lợi đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Đây vừa là cơ sở để giải bài toán phức tạp về vĩ mô trong tương lai, vừa đảm bảo việc phát triển kinh tế - xã hội đúng hướng, ổn định, bền vững.