Trải qua 96 năm xây dựng và trưởng thành, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam đã vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, giành được những thắng lợi to lớn và có ý nghĩa lịch sử. Trong suốt chặng đường vẻ vang ấy, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động; đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết, trước hết. Đảng không ngừng tự đổi mới, tự chỉnh đốn, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, xứng đáng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.
Nhân dịp 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026), phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Lê Văn Cường - Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
- Thưa ông, năm 2026 tròn 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông có thể điểm lại những dấu ấn đậm nét nhất trong suốt chiều dài gần một thế kỷ Đảng lãnh đạo để xây dựng và phát triển đất nước?
TS. Lê Văn Cường: Dấu ấn nổi bật đầu tiên và có ý nghĩa nhất trong suốt chiều dài lịch sử gần một thế kỷ chính là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, qua đó chấm dứt cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước, giải phóng dân tộc.
Trước năm 1930, lịch sử đã chứng kiến rất nhiều phong trào yêu nước diễn ra liên tiếp, thể hiện tinh thần bất khuất, lòng yêu nước nồng nàn của dân tộc Việt Nam. Từ phong trào Cần Vương với những vị vua yêu nước đến các cuộc khởi nghĩa nông dân trải dài khắp ba miền với những tên tuổi lớn như: Phan Đình Phùng, Trương Định; các phong trào yêu nước theo khuynh hướng tư sản như Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Nguyễn Thái Học... Tuy nhiên tất cả đều lần lượt thất bại do chưa tìm được một đường lối cách mạng phù hợp với điều kiện lịch sử và thực tiễn Việt Nam.
Chính sự ra đời của Đảng đã giải quyết dứt điểm câu hỏi mang tính sống còn của dân tộc muốn cứu nước và giải phóng dân tộc thì phải đi theo con đường nào. Việc lựa chọn con đường cách mạng vô sản đã mở ra bước ngoặt cho cách mạng Việt Nam, đưa phong trào yêu nước phát triển từ tự phát sang tự giác, từ phân tán sang thống nhất.
Dấu ấn thứ hai là thành tựu xây dựng Nhà nước cách mạng của Nhân dân. Chỉ sau 15 năm ra đời, Đảng đã lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á, đánh dấu bước nhảy vọt trong lịch sử dân tộc.
Tiếp đó, những dấu mốc lịch sử chói lọi trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước. Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" và Đại thắng mùa Xuân năm 1975 đã hoàn thành trọn vẹn sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.
Dấu ấn đặc biệt quan trọng khác là bản lĩnh tự đổi mới, tự chỉnh đốn của Đảng. Từ Đại hội VI năm 1986, Đảng đã dũng cảm đổi mới tư duy, đưa đất nước thoát khỏi tình trạng bao vây, cấm vận, nghèo đói kéo dài, từng bước vươn lên hội nhập sâu rộng với thế giới. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các nền kinh tế lớn của toàn cầu, thuộc nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới, vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao.
Bước vào giai đoạn hiện nay, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quyết tâm đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội văn minh. Những dấu mốc lịch sử đó chính là hành trang quý báu cả về vật chất, tinh thần, lý luận, củng cố niềm tin để Đảng đề ra những chủ trương đúng đắn, đáp ứng khát vọng phát triển của hơn 100 triệu người dân Việt Nam trong giai đoạn mới.
Vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định những thắng lợi của cách mạng. Vậy, chặng đường 96 năm qua đã để lại bài học gì trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, thưa ông?
TS. Lê Văn Cường:Bài học đầu tiên, sự kiên định mục tiêu, lý tưởng mà Đảng đã lựa chọn. Đây là bài học có ý nghĩa sống còn đối với vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thực tiễn lịch sử cho thấy trong những thời khắc cam go nhất, đặc biệt là giai đoạn đầu thập niên 1990 khi Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ, Việt Nam đứng trước những thử thách cực kỳ lớn về tư tưởng và mô hình phát triển. Tuy nhiên, Đảng ta vẫn kiên trì con đường đã lựa chọn.
Hai quyết sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đó là việc bổ sung tư tưởng Hồ Chí Minh vào nền tảng tư tưởng của Đảng và ban hành Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991. Sự kiên định này thể hiện bản lĩnh chính trị, trí tuệ và sự tỉnh táo chiến lược, tạo nền tảng để đất nước tiếp tục ổn định và phát triển.
Bài học thứ hai, giữ vững và củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng với nhân dân, lấy "dân làm gốc", dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng. Đây là bài học có tính quy luật trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam. Lịch sử đã chứng minh mọi thắng lợi của cách mạng đều bắt nguồn từ lòng dân, từ sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Quan điểm này không chỉ đúng trong quá khứ mà càng có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay và tương lai, yêu cầu đồng thuận xã hội và niềm tin của nhân dân trở thành yếu tố then chốt bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững.
Bài học thứ ba, Đảng phải thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ và năng lực lãnh đạo. Đảng là bộ tham mưu chiến lược của cách mạng, vì vậy sự trong sạch, vững mạnh của Đảng có ý nghĩa quyết định. Từ rất sớm Đảng đã nhận diện rõ những nguy cơ như suy thoái tư tưởng, quan liêu, xa rời quần chúng và coi đây là thách thức trực tiếp đối với vai trò cầm quyền và sự tồn vong của chế độ. Việc kiên trì xây dựng, chỉnh đốn Đảng chính là điều kiện để Đảng giữ vững vai trò tiên phong và nêu gương trong toàn xã hội.
Bài học cuối cùng, phát huy truyền thống đại đoàn kết, từ đoàn kết trong Đảng, trong hệ thống chính trị, trong nhân dân đến đoàn kết quốc tế. Chính sức mạnh đoàn kết đã giúp dân tộc ta vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất và cũng là nguồn lực quan trọng để đất nước vững bước trong giai đoạn phát triển mới.
Những bài học đó là tổng kết của chặng đường 96 năm qua, là nền tảng tư tưởng và thực tiễn để Đảng tiếp tục vận dụng sáng tạo trong thời gian tới, đáp ứng khát vọng phát triển của đất nước và nhân dân.
Sự kiện 96 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam gắn liền với thành công rực rỡ của Đại hội Đảng lần thứ XIV và sự khởi đầu kỷ nguyên mới của dân tộc - Ảnh: Nam Nguyễn
Từ khi bước vào công cuộc đổi mới năm 1986, đặc biệt là từ Hội nghị Trung ương 4 khoá XI đến nay, Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết về xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Theo ông, đâu là những kết quả nổi bật trong công tác này?
TS. Lê Văn Cường: Từ Đại hội VI đến nay nhiệm kỳ nào Đảng cũng ban hành nghị quyết hoặc chủ trương chuyên đề về xây dựng và chỉnh đốn Đảng. Trong 3 nhiệm kỳ gần đây - Đại hội XI, XII, XIII đều chọn Hội nghị Trung ương 4 là hội nghị đầu mỗi khoá để bàn về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ban hành nghị quyết chuyên đề.
Vấn đề này dễ khiến nhiều người có cảm giác rằng công tác này chỉ mới được đặt ra gần đây. Thực tế không phải như vậy. Từ trước đó, Đảng đã sớm quan tâm đến xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Có thể nhắc tới Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2) khóa VIII về xây dựng và chỉnh đốn Đảng, trong đó lần đầu tiên Đảng ta thể hiện rõ tinh thần dám nhìn thẳng vào sự thật, coi tự phê bình và phê bình là vũ khí sắc bén để tự đổi mới, tự chỉnh đốn. Đây là "tiếng pháo lệnh" trong thời kỳ đổi mới, tạo dấu ấn sâu đậm về tư duy, phương thức lãnh đạo của Đảng.
Ở các nhiệm kỳ sau, đặc biệt là 3 nhiệm kỳ gần đây, công tác này được triển khai ngày càng quyết liệt, bài bản và đi vào chiều sâu hơn. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI xác định những vấn đề cấp bách trong xây dựng Đảng, tiếp tục chỉ rõ 27 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, qua đó giúp nhận diện cụ thể hơn các nguy cơ trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Kết luận số 21-KL/TW Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị.
Điều đáng chú ý là từ tổng kết thực tiễn, Đảng ngày càng đi vào những vấn đề rất cụ thể, sát thực tiễn và sát với bức xúc của nhân dân. Trong đó, tình trạng suy thoái của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên được xác định là vấn đề cấp bách cần tập trung khắc phục. Việc chỉ rõ từng biểu hiện, kể cả những biểu hiện tưởng chừng nhỏ như lười học tập, né tránh rèn luyện đã cho thấy quyết tâm nhận diện đúng để có giải pháp phù hợp.
Có thể nói, dấu ấn xuyên suốt trong 40 năm đổi mới là tinh thần tự đổi mới, tự chỉnh đốn được thực hiện liên tục, không ngắt quãng và ngày càng quyết liệt hơn. Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh, việc chỉnh đốn Đảng là công việc "rất khó, rất đau", bởi đó là quá trình tự soi, tự sửa, thậm chí có thể tạo cớ để các thế lực thù địch chống phá. Tuy nhiên, vì mục tiêu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh không có con đường nào khác ngoài việc phải làm thường xuyên, kiên trì và nghiêm túc.
Thực hiện tự phê bình và phê bình phải trở thành việc làm hằng ngày như một nhu cầu tự thân, giống như việc rửa mặt mỗi ngày. Chỉ có như vậy, Đảng mới đủ bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh để gánh vác trọng trách lịch sử mà nhân dân giao phó trong giai đoạn phát triển mới.
Đất nước đang bước vào thời điểm lịch sử mới, kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đặt ra những yêu cầu cấp bách về đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng. Xin ông cho biết, những công tác trọng tâm để tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, để đất nước tiến mạnh trong kỷ nguyên mới?
TS. Lê Văn Cường: Ở đây cần lưu ý rằng phương thức lãnh đạo của Đảng đã có sự phát triển rõ nét qua các nhiệm kỳ gần đây, phản ánh yêu cầu mới của thực tiễn cầm quyền trong điều kiện đất nước hòa bình, đổi mới và hội nhập.
Trước nhiệm kỳ Đại hội XI, Đảng chủ yếu bàn và nhấn mạnh đến phương thức lãnh đạo. Sang nhiệm kỳ Đại hội XII, nội dung được mở rộng khi Đảng đặt vấn đề phương thức cầm quyền, xuất phát từ tư tưởng căn cốt trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh rằng Đảng ta là một đảng cầm quyền. Đến nhiệm kỳ Đại hội XIII, hai nội hàm này được tích hợp trong một mệnh đề thống nhất là phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ mới.
Việc tích hợp này cho thấy sự phát triển về tư duy lý luận, đồng thời đòi hỏi phải phân biệt rạch ròi nhưng không tách rời giữa lãnh đạo và cầm quyền. Lãnh đạo trước hết gắn với sứ mệnh lịch sử của một chính đảng, thể hiện ở việc định hướng chiến lược, dẫn dắt hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong từng giai đoạn lịch sử, nội dung lãnh đạo có thể khác nhau, từ lãnh đạo đấu tranh giành chính quyền, lãnh đạo xây dựng và bảo vệ chính quyền, đến lãnh đạo công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hiện nay là lãnh đạo đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.
Cầm quyền, trong khi đó, gắn chặt với vai trò của Nhà nước. Khi đã là đảng cầm quyền, Đảng thực hiện vai trò lãnh đạo không chỉ thông qua nêu gương, thông qua tổ chức đảng và đội ngũ đảng viên, mà còn thông qua bộ máy nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị, xã hội. Đây là điểm giao thoa nhưng cũng là nơi cần đặc biệt tỉnh táo trong nhận thức và thực hành.
Nguyên tắc vận hành hiện nay được xác định rõ: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ. Vì vậy, đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng cốt lõi nằm ở chỗ xác lập ranh giới rõ ràng về vai trò, tránh hai thái cực. Một là bao biện, làm thay, can thiệp sâu vào công việc quản lý cụ thể của Nhà nước. Hai là buông lỏng lãnh đạo, khoán trắng, làm mờ vai trò định hướng của Đảng.
Đổi mới đúng nghĩa là Đảng giữ vai trò hoạch định đường lối, chủ trương, biến nghị quyết thành chương trình hành động; lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa các chủ trương đó thành Hiến pháp, pháp luật và chính sách; từ đó toàn xã hội đồng thuận, tổ chức thực hiện. Trong quá trình ấy, đội ngũ đảng viên giữ các vị trí chủ chốt trong bộ máy nhà nước và hệ thống chính trị thực hiện vai trò cầm quyền thông qua quản lý nhà nước, tuyên truyền, thuyết phục, vận động và nêu gương, đưa đường lối của Đảng vào cuộc sống một cách hiệu quả và sinh động.
Tóm lại, thực hiện tốt phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn hiện nay chính là đúng vai, thuộc bài, phát huy vai trò lãnh đạo mà không lấn sân quản lý, giữ vững kỷ cương cầm quyền mà không làm mờ nguyên tắc Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ.
Xin cảm ơn ông!
Vững niềm tin theo Đảng, vươn mình trong kỷ nguyên mới
Thực hiện: NGUYÊN THẢO
